Affiche TAKTIELEN, FRANCK GRIBLING EN DE EXPLORATIE VAN MATERIE EN RUIMTE 1953 - 1963,Mei-Juni,2011
Affiche TAKTIELEN, FRANCK GRIBLING EN DE EXPLORATIE VAN MATERIE EN RUIMTE 1953 - 1963, Mei-Juni, 2011
THE PRESENT IS THE RESULT OF THE PAST IV

Franck Gribling
Taktielen
1953 - 1963
Exploratie van Materie en Ruimte
12 MEI - 18 JUNI, 2011
in
LOCUS SOLUS
Pourbusstraat 14
Antwerpen

Ernest van Buynder
Voorzitter Vrienden van het MHKA
houdt een inleiding

franck gribling coordinator.

Taktielen.

Franck Gribling en de exploratie van Materie en Ruimte.

1953 - 1963.


In 1963 was in de roemruchte Galerie 845 van Dolly Melchers aan de Prinsengracht in Amsterdam een overzicht te zien van de Taktielen die in de voorafgaande jaren ontstaan waren. Het was de afsluiting van een periode waarin materie en ruimte tastbaar werd gemaakt door middel van carboon, de oudste vorm van gecomprimeerd fossiel leven, in combinatie met polyester, het toen meest geavanceerde synthetische materiaal, dat beschikbaar was.


In de publikatie die bij de tentoonstelling verscheen staat te lezen : " Taktielen zijn zwart. Zwart is in zich zelf gekeerde materie die alles absorbeert. Taktielen zijn tastobjekten waarin de totaliteit van de ons omringende werkelijkheid gevangen is in onvoorspelbare vormen die polyinterpretabel zijn en die soms een magisch karakter krijgen. Het zwart is zowel introvert en extrovert, open en gesloten, licht en duister, hermetisch en duidelijk. Het is de essentie. Het zuigt licht op, accumulatie van energie, of stoot het verblindend weer af. Beelden verdwijnen en ontstaan. Mijn werk is in de omgeving, de omgeving is in mijn werk."


Vanaf ongeveer 1960 is Carboon, zuiver anthraciet, het favoriete medium. In 1962 toonde Franck Gribling zonder verdere ingreep het materiaal in pure staat bij de opening van de "guerilla galerie" LSD 25 in Amsterdam. Op de "verzets pers" van de galerie, waar kort daarna de eerste Happening "OPEN HET GRAF" plaats vond, verscheen het "REALISTISCH MANIFEST" geschreven door Franck Gribling, en mede ondertekend door Simon Vinkenoog, Rik van Bentum en Theo Niermeier.

Het Manifest opende met de woorden : "Als de tekenen niet bedriegen is een nieuwe kunst onvermijdelijk, zonder ideeën en zonder gevoel. De Abstracte Kunst is overleden aan aesthetische indigestie met ernstige symptomen van aderverkalking en vetzucht. Een Nieuw Realisme breekt baan. De konkrete werkelijkheid van ons werk bewijst dat. De materie zelf heeft de geest verdrongen. De Kunst is in een grondstoffelijk stadium getreden. Vorm en kleur zijn overbodige luxe geworden. Van mooi en lelijk hebben wij nog nooit gehoord. Het vulgaire trekt ons aan. Kitsch hebben wij lief. Wij tonen Bilder ohne Worte, zonder nut , logika of betekenis. Achtung, Verboden voor alphabeten."


De basis van de exploratie van Materie en Ruimte werd gelegd in de Informele schilderkunst van de jaren vijftig, waarin de Lyrische Abstraktie en de aktieve geste , die Franck Gribling in 1955, in zijn eerste solotentoonstelling in Amsterdam had laten zien, geleidelijk plaats maakte voor de presentatie van louter materie in een niet perspectivische ruimte.

In de catalogus "Informele kunst in Belgie en Nederland. 1955-1960. Koninklijk Museum voor Schone Kunsten. Antwerpen 1988.", schreef Gribling : "De wilde beweging lijkt niet meer het resultaat van een persoonlijke geste, maar van anonieme krachten.(...) De leegte kreeg zijn kans, het monochrome contrastloze grijs gaat domineren. Sporen van handeling worden volledig onzichtbaar."

De interesse voor de kosmische ruimte is in de jaren vijftig algemeen. Het is het tijdperk van de eerste kosmonauten. Tegelijkertijd blijft de huid de enige tastbare zekerheid.De verschroeide huid van Hiroshima, de vernietigende kracht van de eerste atoombom, lag nog vers in het geheugen.

In een tekst van 1959 schreef Gribling : " De Nieuwe schilderkunst is lichamelijk, lichamelijk tot in het absurde, tot in de destruktie van zich zelf. De enige mogelijkheid om haar te begrijpen is: zich er mee te identificeren, zich er in te wentelen en er mee naar bed te gaan; de huid te voelen, te betasten. Onze schilderijen zijn tastobjekten, een brailleschrift voor blinden van deze tijd."



Franck Gribling: Taktielen – exploratie van materie en ruimte 1953-1963.


Franck Gribling heeft een stuk Europese kunstgeschiedenis meegeschreven. Dat bewijst hij in deze knappe expositie waarin zijn werk getoond wordt van 1953 tot 1963.

Een woordje achtergrond commentaar. Franck is geboren in Surabaya, Indonesië in 1933.

Direct na de Tweede Wereldoorlog kwam in de Europese Kunst de innovatie hoofdzakelijk van de Cobra-beweging. Als tiener kwam Franck in contact met de Amsterdamse tak van deze beweging, meer in het bijzonder met een Karel Appel en Theo Wolvecamp. De vreugde om de herwonnen vrijheid openbaarde zich vooral in de kunst. Immers als ergens absolute onafhankelijkheid mag worden verwacht, immers als ergens emoties zonder enige remming kunnen worden uitgedrukt, dan is dat in de kunst. De groeiende belangstelling voor uitingen van kinderen, niet-westerse culturen en psychiatrische patiënten bevrijdde veel kunstenaars van de eeuwenoude regels voor penseelvoering, kleurgebruik, compositie en voorstelling, die in vele gevallen alle spontaneïteit hadden gedood. De ontsnapping aan dit keurslijf bestond in een onmiddellijk schilderen: direct op het doek of paneel, zonder voorstudies en zonder correcties achteraf.


In dit klimaat vindt Franck zijn weg in de kunstwereld. Zijn kennismaking met Cobra, zijn verblijf in Parijs, zijn vriendschap met Armando en later met Rik van Bentum en Jan Cremer, zijn contacten met Bram Bogart, zijn studies kunstgeschiedenis en zijn waardering voor Jean Dubuffet markeren hem. Het is begin jaren vijftig een bewogen tijd. In 1952 verscheen van de hand van de Franse criticus Michel Tapié het boek “Un art autre”, over een andere kunst die zich wenste te ontworstelen aan traditionele criteria. Het grote aantal aanduidingen of termen voor deze andere kunst is kenmerkend voor het enthousiasme dat haar ten deel viel. Naast Art Autre wordt vooral van Art Informel gesproken, Informele Kunst, of van Tachisme of van Lyrische Abstractie. Die kunstvorm zou vooral in Frankrijk met Jean Dubuffet en Jean Fautrier, Duitsland met Wols en Hans Hartung, Italië met Vedova, Spanje met Antonio Saura, België en zeker ook Nederland ontwikkeld worden. Er waren natuurlijk ook verbanden met de Amerikaanse Action Painting van Pollock.


De jaren vijftig worden ook gemerkt door de interesse voor de cosmos, de ontdekking van de ruimte.


In zijn eerste solotentoonstelling in 1955 in de Amsterdamse galerie Kriterion heeft Franck vooral informele werken getoond die volledig deze tijdsgeest belichamen. Geleidelijk werd in die jaren vijftig de beweging van zijn hand losser en heftiger, met een neiging tot kalligrafie. Zwierig geschilderde panelen, de aktieve geste van de informele schilderkunst, van de lyrische abstraktie. Kleur speelde een ondergeschikte rol. De materie werd echter steeds belangrijker als uitgangspunt. Terecht kreeg het werk van Franck Gribling een prominente plaats in de tentoonstelling Informele Kunst in België en Nederland 1955-1960 die in 1983 in het Haags Gemeentemuseum en in 1984 in het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten van Antwerpen plaatsvond. Ook het werk van Jan Henderikse en Pieter Engels, die in deze galerie een retrospectieve blik kregen, werd in de Haagse/Antwerpse expo getoond. Aan deze museale tentoonstelling werkte Franck trouwens ook mee als kunsthistoricus. Ikzelf was organisatorisch nauw betrokken bij dit project.


In 1960 werd Franck Gribling lid van de Liga Nieuw Beelden, die op dat ogenblik vooral informele artiesten groepeerde.

Rond 1960 werd de materie en de ruimte de belangrijkste componenten in zijn oeuvre. Hij zou gebruik maken van carboon, koolstof, anthraciet, een oeroude vorm van gecomprimeerd fossiel leven uit het paleozoïcum. Carboon kan energie opwekken en dan als residu van verbranding door vuur as opleveren. Het kan dus een symbool zijn van dood en vernietiging, maar ook van mogelijke wederopstanding. Maar dat oeroude materiaal werd in zijn schilderijen geconfronteerd met polyester, in de vroege jaren zestig een geavanceerde kunststof. In 1963 toonde Franck dit werk in de geruchtmakende avant-garde galerie 845 in Amsterdam. Hij toonde een overzicht van zijn recent werk, onder de globale noemer van Taktielen. Taktielen is een zelf gecreëerd substantief, verwijzend naar het Franse tactile, of het Nederlands adjectief tactiel: tot de tastzin behorend. Ik citeer één zin uit de publicatie die bij de expositie hoorde: “Taktielen zijn tastobjecten waarin de totaliteit van de ons omringende werkelijkheid gevangen is in onvoorspelbare vormen die polyinterpretabel zijn en die soms een magisch karakter krijgen”. Einde citaat. Die veelvoudige interpretatiemogelijkheid heeft Umberto Eco in zijn traktaat “Het open kunstwerk” als een conditio sine qua non voor een goed kunstwerk omschreven.


Net zoals Fontana, Manzoni en Yves Klein, of bij ons in Vlaanderen een Jef Verheyen, heeft Franck Gribling zijn artistieke principes in een gedrukt manifest geuit. In 1962 verscheen zijn “Realistisch Manifest”, mede ondertekend door de schrijver Simon Vinkenoog, door Rik van Bentum, die ook tot de informele kunst behoorde en door Theo Niermeier, de beeldhouwer die een onderkend parcours aflegde. Een typische passage uit dit manifest: “De Kunst is in een grondstoffelijk stadium getreden. Vorm en kleur zijn overbodige luxe geworden. Van mooi en lelijk hebben we nog nooit gehoord”. Franck Gribling heeft een belangrijke stap gezet, en staat hier dicht bij het Nouveau Réalisme van Yves Klein, Manzoni en anderen.


Ik kom tot een besluit. Franck Gribling is geen volgeling, maar een wegbereider. Hij creëerde op het juiste moment, het juiste werk. Het is hartverwarmend dit vroege avant-garde werk terug te zien. Ik nodig u uit op hem te toasten.


Ernest Van Buynder,


Voorzitter Vrienden van het MuHKA.




Franck Gribling,Atelier,1962,Foto Oscar van Alphen
Franck Gribling,Atelier,1962,Foto Oscar van Alphen
Het zwarte licht,1962,122 x 90
Het zwarte licht,1962,122 x 90
1954 , Ins Blaue hinein, 1954, afb. 7 x 4 cm
1954 , Ins Blaue hinein, 1954, afb. 7 x 4 cm
franck gribling,Eclatement, 1959
franck gribling,Eclatement, 1959
franck gribling, Ontstaan van materie, 1960
franck gribling, Ontstaan van materie, 1960
Franck Gribling,ONTSTAAN VAN DE MATERIE,Fase I,2011
Franck Gribling,ONTSTAAN VAN DE MATERIE,Fase I,2011
Franck Gribling, Multiple,het zwarte goud, mei 2011
Franck Gribling, Multiple,het zwarte goud, mei 2011
franck gribling, Locus Solus, Antwerpen,mei 2011
franck gribling, Locus Solus, Antwerpen,mei 2011
Franck Gribling, Taktielen, 1953-1963,Locus Solus,antwerpen, 2011
Franck Gribling, Taktielen, 1953-1963,Locus Solus,antwerpen, 2011
Franck Gribling,Werken 1953-1963,Locus solus, antwerpen, 2011
fFranck Gribling,Werken 1953-1963,Locus solus, antwerpen, 2011